Улсын салбарт “аудитын хороо”-г хуульчилсныг олон улсын туршлага нэвтрүүлсэн банкны салбарын шилдэг туршлагатай харьцуулах нь

Зохиогчийн тухай

Л.Отгонбаяр, Удирдлагын академийн докторант

Монголын дотоод аудиторуудын институтийн тэргүүн, Бизкон Аудит ХХК-ийн захирал

Түлхүүр үг: Аудитын хороо, Дотоод аудитын хороо, Дотоод аудит.

Хураангуй

2003 онд Монгол Улсад дотоод аудит (internal audit) болон аудитын хорооны (audit committee) талаар сургалт явуулах, мэргэшсэн бэлтгэх Монголын дотоод аудиторуудын институт3 байгуулагдсан хэдий ч одоог хүртэл дотоод аудит, аудитын хорооны тухай ойлголт бүрэн цэгцрээгүй, онол, арга зүйн дорвитой судалгаа хийгдээгүй байна. АНУ-ын Үнэт цаас арилжааны хороо (SEC) болон Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж нь хувьцаат компаниуд болох эрх ашигтай нийтийн хамааралтай корпорацуудад (корпорацыг компани гэж махчлан орчуулах нь өрөөсгөл бөгөөд хамтаар удирдах, хянах нийтийн эрх ашигт хамааралтай бүхий л байгууллагыг хэлээд байх шиг) заавал аудитын хороо (Л.Отгонбаяр, Дотоод аудитын гарын авлага, байгуулах (2020). анхны 33х) саналыг дэвшүүлсэн байдаг. Монгол Улс 2010 онд баталсан Банкны тухай хуулиар банкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн хараат бус гишүүн нь аудитын хороонд4 ажиллах талаар анх хуульчилсан байдаг. Энэхүү өгүүллээр Компани болон Банкны тухай хууль, Сангийн сайдын тушаалаар баталсан “Улсын салбарт дагаж мөрдөх дотоод аудитын хорооны дүрэм”-д заасан Аудитын хорооны алдаатай зохицуулалтыг Банкны салбар дахь Олон улсын сайн туршлагатай чанарын шинжилгээ хийж, жишин харьцуулж, дүгнэх болно. Аудитын хорооны онол, тодорхойлолт, үзэл баримтлал, ойлголтын талаар эх сурвалжид үндэслэн тайлбарлах бөгөөд аудитын хорооны дүрмийг “зөв засаглалтай” байгууллага болон Улсын салбар хоёрт ямар ялгаатай баталж, мөрдөж байгааг харуулах зорилт дэвшүүлсэн нь энэ өгүүллийн гол үзэл санаа юм.

Эх сурвалжийн жагсаалт

•П.Оюун-Эрдэнэ. (2020).Төрийн өмчит хувьцаат компанийн засаглал төсвийн орлого нөлөөлөх нь. бүрдүүлэлтэд Докторын зэрэг горилсон судалгааны ажил. УА. Удирдагч Я.Шуурав, Л.Отгонтуяа.

•Компанийн тухай хууль. https:// legalinfo.mn/mn/detail/310.

•Улсын салбарын дотоод аудитын аргачлал. (2013). Дэлхийн банк.

•Монгол Улсын Засгийн газрын 2015 оны 12 дугаар сарын 14-ний өдрийн 483 тоот тогтоол.

•ХасБанкны Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн 2023 оны 7 дугаар сарын 07-ны өдрийн R-2023-40 дүгээр тогтоолын 2 дугаар хавсралт, ХасБанкны дотоод аудитын дүрэм, Шинэчилсэн найруулга

•Сангийн сайдын 2013 оны 1 дүгээр сарын 30-ны өдрийн 29 тоот тушаал “Дотоод аудитын хорооны дүрэм”

•ХасБанкны Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн 2023 оны 7 дугаар сарын 07-ны өдрийн R-2023-40 дүгээр тогтоолын 1 дүгээр хавсралт, ХасБанкны төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дэргэдэх аудитын хорооны дүрэм, Шинэчилсэн найруулга

•Монголбанкны ерөнхийлөгчийн 2022 оны 05 дугаар сарын 09 өдрийн А-143 тоот Банкны зохистой засаглалын зарчмын хэрэгжилтийн хяналт шалгалтын журам

•Санхүүгийн зохицуулах хорооны 2022 оны 3 дугаар сарын 23-ны өдрийн 145 баталсан дугаар тогтоолоор Компанийн засаглалын кодекс

•2010 оны 1 дүгээр сарын 28- ны өдөр батлагдсан Монгол Улсын Банкны тухай хууль. https://legalinfo. mn/mn/detail?lawId=108

•Л.Отгонбаяр. (2009). Монголын дотоод аудиторуудын Дотоод аудит.

•Л.Отгонбаяр. (2020, 2021). Дотоод аудитын гарын авлага.

•Дотоод Аудиторуудын Институт. (2011). Олон Улсын Мэргэжлийн Практикийн хүрээ.

•Л.Отгонбаяр. компаниудын Төрийн аудитын өмчит хороо дотоод аудитын өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудал. Сайн засаглал 2017 №1. Компанийн засаглалын үндэсний зөвлөлийн дэргэдэх сэтгүүл.

•Л.Отгонбаяр. Үндэстэй мод ургадаг шиг засаглалтай байгууллага баялаг бүтээдэг. Human Capital, 2012.11 №08.

•Монгол Улсын Санхүүгийн зохицуулах хороо. МУ-ын Компанийн засаглалын кодекс 2009.

•Улсын секторын Дотоод аудитын гарын авлага. (2006). МУ-ын Сангийн яам, Дэлхийн банкны Эдийн засгийн чадавхыг бэхжүүлэх техникийн туслалцааны зээлийн төсөл, Улсын Мэргэжлийн хяналтын газар, Сангийн яамны Нягтлан бодох бүртгэл, Хяналтын газар.

•Компанийн засаглалын үндэсний зөвлөл. Компанийн засаглалын хууль эрх зүйн орчин гарын авлага. (2014).

•Төрийн өмчийн хороо. Эрх зүйн баримт бичгийн эмхэтгэл. УБ. (2014).