Монгол Улсын засаг захиргааны нэгжүүдийн үүсэл, хувьсал ба 1923-1930 оны шинэчлэлийн ололт, сургамж

Зохиогчийн тухай

Г.Жаргал, доктор, дэд профессор

Удирдлагын академи, Улсын салбарын удирдлагын тэнхимийн дэд профессор

Түлхүүр үг: гар, аймаг, зам, хошуу, шавь, отог (угсаатны, цэргийн, шавийн), сум, баг, яам, нэгж, засаг захиргаа, нутгийн захиргаа, хурал

Хураангуй

Монгол Улсын төрийн байгууламжид орон нутгийн захиргаа буюу засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж нь тодорхой үүрэг гүйцэтгэдэг. Орон нутгийн захиргааны 1923-1931 оны шинэчлэл нь 1924 оны Үндсэн хууль боловсруулах, батлах, хэрэгжүүлэх үед хийгдсэн, мөн XX зууны засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн хуваарь, зохион байгуулалтын эхлэл, гараа болсон түүхэн ач холбогдолтой юм. Үүнийг улам тодорхой танин мэдэхийн тулд Монгол оронд 300-400 жил оршин ирсэн олон нэгжийн үүсэл, хувьслыг судалж, тэдгээрийг хэрхэн өөрчилсөн арга, зохион байгуулалтыг авч үзэхийг зорив. Ийнхүү судлах нь өнгөрснөөс сургамж авах, өнөөгийн төлөв байдал болон цаашдын чиг хандлагыг тодорхойлох агуулга, арга зүйн мэдлэгийн санг баяжуулах ач холбогдолтой. Судалгааны үр дүнг Орон нутгийн захиргааны үүсэл, хувьсал буюу шинэтгэлийн өмнөх нөхцөл байдал, Нутгийн захиргааны дүрмүүдийн агуулга, Дүгнэлт: ололт, сургамж хэсгээр бичив.

Эх сурвалжийн жагсаалт

•ХЗҮХ (2010). Монголын хууль тогтоомжийн түүхэн эмхэтгэл, 1-р боть, Амарсанаа Ж, Чимид Б, Баярсайхан Б, бусад. УБ.

•ХЗҮХ (2010). Монголын хууль тогтоомжийн түүхэн эмхэтгэл, 2-р боть, Амарсанаа Ж, Чимид Б, Баярсайхан Б, бусад. УБ.

•Нутгийн захиргааны дүрэм, Ховдын харьяат газрын захиргааны дүрэм, Дарьгангын нутгийн захиргааны дүрэм, Их шавийн захиргааны дүрэм

•Архив. (1970). Монголд Ардын Бүгд Найрамдах засаг тогтоон явуулсан нь 1921-1926 он. УБ.

•Архив. (1974). Орон нутагт ардчилсан засаг захиргаа байгуулагдсан нь 1921-1925 он. УБ.

•Архив. (2005). Гадаад Монголын төрийг засах явдлын яамны хууль зүйлийн бичиг, 6-р дэвтэр. УБ.

•Батсайхан О, Лонжид З, Хажидсүрэн Ч. (1918, 2007). Зарлигаар тогтоосон Монгол улсын хууль зүйлийн бичиг. УБ.

•Галдан. (1841, 2006). Эрдэнийн эрих хэмээх түүх болой. УБ.

•Дэндэв Л. (1949, 2015). Дундад үеийн монголын түүх. УБ.

•Жалан-Аажав С. (1709, 1995). Халх журам. УБ.

•Жалан-Аажав С. (1958). Халх журам бол Монголын хууль цаазын эртний дурсгалт бичиг. УБ.

•Жаргал Г. (2013). Монгол сум: Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн хувьсал. УБ.

•Насанбалжир Ц. (1958). Манжийн үеийн албат-сум ард. УБ.

•Насанбалжир Ц, Пунцагноров Ц. (1954). Ардын засгаас 1921-1924 онуудад авсан хувьсалт арга хэмжээнүүд. УБ: БНМАУ-ын ШУХ.

•Нацагдорж Ш. (1956). Ар монголд гарсан ардын хөдөлгөөн. УБ.

•Сономдагва Ц. (1961, 2017). Халхын дөрвөн аймгийн олон хошуу, тэдгээрийн гарал, нэрсийн өөрчлөлт 1691-1924. Архив_ЕГ-Д, Ахмад данс хараачдын бүтээлийн чуулган, 2 боть (хуудсд. 109-117). УБ.

•Сономдагва Ц. (1965). Манжийн захиргаанд байсан үеийн Ар Монголын засаг захиргааны зохион байгуулалт. УБ.

•Сономдагва Ц. (1967). БНМАУ-ын орон нутгийн засаг захиргааны хуваарьт гарсан өөрчлөлтүүд 1921-1965. УБ.

•Сономдагва Ц. (1998). Монгол Улсын засаг захиргааны зохион байгуулалтын өөрчлөлт, шинэчлэл. УБ.

•Цэрэндорж Ц, Эрдэнэболд Л, Баржав Д, Ганбат Н. (1795, 2007). Зарлигаар тогтоосон гадаад монгол, хотон аймгийн ван гүнгүүдийн илтгэл шастир.

•Чимид Б. (2002). Багийн өнгөрсөн, одоо, ирээдүй. УБ.

•Чимид Б, Түдэв Ш, Баясгалан Б, Ганзориг Д, Жаргал Г, Отгончимэг Н. (2004). Сумын судалгаа: онол, арга зүйн асуудал. УБ.

•Шархүү Ц. (2017). Дөрвөн аймгийн хошуудын засаг ноёдын товч шашдир. Архив_ЕГ-Д, Ахмад данс хараачдын бүтээлийн чуулган 2 боть (хуудсд. 167-227). УБ.

•Ши Жиньпин. (2016). Төр улсыг засахуй, I боть. Бээжин.

•ШУДБХ. (1958). Орон нутагт ардчилсан засаг захиргааны байгууллагуудыг байгуулсан нь. УБ ШУДБХ.