Монгол Улсын үндсэн хуулийн үзэл баримтлалын асуудалд

Зохиогчийн тухай

Д.Цэдэв, доктор, профессор

Удирдлагын академийн Дэд захирал

Түлхүүр үг: Монгол Улсын Үндсэн хууль, Үндсэн хуулийн үзэл баримтлал, Монгол Улсын төрийн тогтолцоо, төрийн тогтолцоо, төрийн эрх мэдэл, төрийн тогтолцооны үзэл баримтлал, төрийн тогтолцооны уламжлал, үзэл баримтлалын уламжлал

Хураангуй

Сүүлийн үед Монгол Улсын Үндсэн хууль, түүний үзэл баримтлалыг аль нэг онол эсвэл олон улсын жишигт хэрхэн нийцэж байгаагаар нь үндэслэн судлах, тайлбарлах нь нэлээд дэлгэрсэн байна. Үндсэн хуулийг боловсруулж баталсан түүхэн нөхцөл байдал, тавьсан зорилго, зорилт, бүтээсэн арга барил, оролцогч талуудын ойлголт, төсөөлөл, хүсэл, эрмэлзлийг үл харгалзан дан ганц онол, олон улсын жишигт үндэслэн түүний үзэл баримтлалыг тайлбарлах нь “төрүүлсэн эх нь танихааргүй” болтол нь эдүгээчлэх эрсдэл үүсэх магадлалтай юм. Иймээс энэхүү өгүүлэлд Монгол Улсын Үндсэн хуулийг боловсруулж батлах үеийн түүхэн нөхцөл байдал, боловсруулсан, хэлэлцсэн, баталсан арга барилын онцлогоос үүдэн ардчилсан төр, зах зээлийн нийгэм түүнийг өөрийн орны төр, нийгэм-эдийн засгийн байгууллын уламжлал, онцлогт нийцүүлэн төлөвшүүлэх талаарх тухайн үеийн Монголчуудын нийтлэг ойлголт, төсөөлөл, үзэл баримтлал тус Үндсэн хуулинд хэрхэн тусгалаа олсныг илэрхийлэх зорилго тавьсан болно. Нам, төр, нийгэм-эдийн засгийн байгууламжийн тухай социалист ойлголт давамгайлсан уламжлал, туршлага, сургамж болон ардчилсан төр, зах зээлийн нийгмийн тухай онол, үзэл суртлын төсөөллийн нэгдэл тухайн үеийн нийгмийн ухамсрыг бүрдүүлж Үндсэн хуулийн үзэл баримтлалыг тодорхойлоход голлох үүрэг гүйцэтгэсэн байдаг.

Эх сурвалжийн жагсаалт

•БНМАУ-ын Үндсэн хууль. (1924). Улаанбаатар.

•БНМАУ-ын Үндсэн хууль. (1940). Улаанбаатар.

•БНМАУ-ын Үндсэн хууль. (1960). Улаанбаатар.

•Болдбаатар, Ж., Санждорж, М., Ширэндэв, Б. (2004). Монгол Улсын түүх. Тавдугаар боть. Улаанбаатар.

•НҮБХХ. (2016). Монгол Улсын 1992 оны Үндсэн хуулийн хэрэгжилтийн байдалд хийсэн дүн шинжилгээ. Улаанбаатар.

•Удирдлагын академи. (2019). Монгол Улсын төрийн тогтолцоон дахь Ерөнхийлөгчийн байр суурь: бүрэн эрхийн шинжилгээ. Судалгааны тайлан, 2019, №018. Улаанбаатар.

•Рамстедт, Й. Г. (2016). Дорно этгээдэд долоон удаа: Черемис, Халимаг, Афганистан, Туркестан, Монголоор аялсан тэмдэглэл 1898-1912. Улаанбаатар.

•Санждорж, М. (1974). Ардын төрийн түүх. Улаанбаатар.

•Сономдагва, Ц. (2017). Манжийн захиргаанд байсан үеийн Ар Монголын засаг захиргааны зохион байгуулалт (1691-1911). Ахмад данс хараачдын бүтээлийн чуулган. хууд.157-218. Улаанбаатар.

•Aristotele, Politics, Booke II, ChapsV.

•Burke, Edmund (1770). Thoughts on the cause of the present discontents

•Verena Fritz. (2002). Mongolia: Dependent Democratization. Journal of Communist Studies and Transition Politics 18, 75-100.