Өндөр насны тэтгэврийн хүрэлцээт байдалд хийсэн шинжилгээ

Зохиогчийн тухай

Б.Нарантулга, доктор

Удирдлагын академийн Улсын салбарын удирдлагын тэнхимийн дэд профессор

Түлхүүр үг: Өндөр насны тэтгэвэр, тэтгэврийн нэрлэсэн болон бодит хэмжээ, тэтгэврийн хүрэлцээт байдлын талаарх өөрийн үнэлгээ, хадгаламж, зээл.

Хураангуй

Монгол улсын хэмжээнд 308.9 мянган иргэн (ҮСХ, 2018) нийпчийн даатгалын сангаас өндөр насны тэтгэвэр авч байна. Өндөр насны тэтгэвэр нь хөдөлмөр эрхлэх чадвар буурч, орлого багассан үед дахин хуваарилалтаар даатгуулагчид олгогддог, нийгмийн баталгааг хангах үндсэн арга хэрэгсэл юм. Иймд “Өндөр насны тэтгэвэр нь ахмад настнуудын амьжиргаанд хүрэлцэж байна уу?", “Тэтгэврийн хүрэлцээтэй байдалд ямар хүчин зүйл голлон нөлөөлж байна вэ?" гэсэн асуултуудад хариулт эрэлхийлэн энэ өгүүллийг боловсруулав. Үндэсний статистикийн хороо, Нийгмийн даатгалын ерөнхий газраас гаргасан статистик өгөгдөл, сэдэвт холбогдох судалгааны тайлан болон “Өндөр насны тэтгэврийн тогтолцооны өнөөгийн байдал" судалгааны хүрээнд иргэд, мэргэжилтнүүдтэй хийсэн гол мэдээлэгчийн ярилцлагын дүнг суурь мэдээлэл болгон ашиглалаа. Өгүүлэлд тайлбар статистикийн болон зөрүүтэй (GAP) байдлын шинжилгээний аргыг голлон хэрэглэв.

Эх сурвалжийн жагсаалт

•Монгол улсын Тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал 2030. (2016). Улаанбаатар.

•Монгол улсын хүн амын насжилтын асуудлаарх үндэсний стратеги. (2009). Улаанбаатар.

•Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмж олгох тухай Монгол улсын хууль. (1994). Улаанбаатар.

•Төрөөс тэтгэврийн шинэчлэлийн талаар баримтлах бодлого 2015-2030. (2016), Улаанбаатар.

•Тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн нэрийн дансны тухай Монгол улсын хууль. (1999). Улаанбаатар.

•Ч.Дагвадорж. (2004). Нийгмийн хамгаалал: Онол, арга зүй, туршлага, харьцуулалт. Улаанбаатар.

•Ч.Дагвадорж. (2012). Даатгалын эдийн засаг ба нийгмийн даатгалын тогтолцоо. Улаанбаатар.

•Дэлхийн банк. (2013). Тэтгэврийн шинэчлэлийн үндсэн ойлголтууд цуврал: Тэтгэврийн тогтолцооны тухай үндсэн үзэл баримтлал.

•Т.Намжим. (2004). Монгол улсын эдийн засаг: Эрт, эдүгээ, чинагш, Боть 3. Улаанбаатар.

•Б.Нарантулга. (2018). Монгол хүний хөдөлмөрийн үнэлэмж: Цалин хөлсний түвшин, хүрэлцээт байдалд хийсэн шинжилгээ өгүүлэл. Улаанбаатар: Удирдахуйн онол, практикийн асуудлууд сэтгүүл, Дугаар 20.

•НХХЯ, НҮБХАС. (2010). Ахмад насанд орлогын баталгаат байдлыг хангах нь: Монгол улсын ахмад настнуудын үзэл бодол. Улаанбаатар

•ОУ-ын хөдөлмөрийн байгууллага. (2016). Ахмад настны нийгмийн хамгааллын тогтолцооны шинэчлэл болон малчид хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчдэд зориулсан тэтгэврийн шинэ хөтөлбөрийн санхүүгийн үнэлгээ. Улаанбаатар.

•Удирдлагын академи. (2017). Нийгмийн дунд давхрааны төлөв байдал: Улаанбаатар хотын өрхийн судалгаа. Улаанбаатар: ЗГХЭГ

•Удирдлагын академи. (2018). Нийгмийн дунд давхрааны төлөв байдал: Аймаг, сумын суурин өрхийн судалгаа. Улаанбаатар: ЗГХЭГ

•Удирдлагын академи. (2019). Өндөр насны тэтгэврийн тогтолцооны өнөөгийн байдал. (тайлангийн хэвлэгдээгүй хувилбар). Улаанбаатар: ЗГХЭГ

•ҮСХ. (2018). Ахмад настнуудын нийгэм, эдийн засгийн зарим үзүүлэлтийн судалгаа. Улаанбаатар.

•ҮСХ. (2018). Статистикийн мэдээллийн нэгдсэн сан. Улаанбаатар.

•ХНХЯ, ЭМНДЕГ. (2017). Нийгмийн даатгалын статистикийн эмхтгэл. Улаанбаатар: Азийн хөгжлийн банк, ЖАЙКА.

•Хүний хөгжил сургалт, судалгааны төв ТББ. (2015). Ахмад эмэгтэйчүүдийн нөхцөл байдлыг тодорхойлох судалгааны тайлан. Улаанбаатар: ХАХНХЯ, НҮБХАС.

•ХХҮЕГ. (2018). Хөдөлмөрийн зах зээлийн 2018 оны 12 сарын танилцуулга. Улаанбаатар.

•Я.Цэвэл. (2013). Монгол хэлний тайлбар толь. Нэмж засварласан хоёр дахь хэвлэл. Улаанбаатар.

•Л.Энх-Амгалан. (2015). Хийсвэр хуримтлалын систем, түүний эерэг, сөрөг тал өгүүлэл. Төрийн захиргаа сэтгүүл Дугаар 01 (30), 76.

•С.Эрдэнэ. (2013). Нийгмийн даатгалын тогтолцоо: Шинэчлэл, чиг хандлага, Доктор (PhD)-ын зэрэг горилсон бүтээл. Улаанбаатар: Удирдлагын академи.

•Edward Whitehouse. (2014). Earnings realted scheme: Design, experience and options. Washington DC, USA: World bank.Gillion, C.; Bailey, C.; Latulippe, D. (eds). (2000). Social security pensions: Development and reform. Geneva: International Labour Office.

•European Union. (1996). Dictionary of social protection terms. TASIS program.

•European Parliament Directorate General Policies. (2014). Pension schemes study.

•European Parliament Directorate General Poliies. (2014). Pension scheme study. Policy department of economic and scientific policy.

•Europian commission and Social protection committee. (2018). Pension adequacy report 2018: Current and future income adequacy in old age in the EU. Brussel: European Union.

•Flavia Coda Moscarola. (2009). Measuring the Sustainability of Pension Systems through a Microsimulation Model: The Case of Italy. ENEPRI Research report #66. European Union.

•Gillion, C.; Bailey, C.; Latulippe, D. (eds). (2000). Social security pensions: Development and reform. Geneva: International Labour Office.

•Mclean L. (1996). The concise oxford dictionary of politics. Oxford: Oxford university press.

•Monash University and Australian center for financial studies. (2019). Global pension index 2019